Độc đáo tre bông Viễn Thành

Độc đáo tre bông Viễn Thành
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình thợ may nổi tiếng tại quê hương Đồng Khởi, không ai dám nghĩ rằng ông Võ Thành Viễn sẽ trở thành nghệ nhân. Hơn 30 năm cây tre đã theo ông, qua bàn tay lao động sáng tạo, sản phẩm mỹ nghệ từ cây tre bông đã chinh phục mọi người và được công nhận là sản phẩm truyền thống độc đáo của Việt Nam.


Hơn 30 năm cây tre đã theo ông, qua bàn tay lao động sáng tạo, sản phẩm mỹ nghệ từ cây tre bông đã chinh phục mọi người và được công nhận là sản phẩm truyền thống độc đáo của Việt Nam.

 

Duyên nợ với tre bông

 

Sinh ra và lớn lên trong một gia đình thợ may nổi tiếng tại quê hương Đồng Khởi, không ai dám nghĩ rằng ông Võ Thành Viễn sẽ trở thành nghệ nhân. Cái duyên nợ với cây tre đâu đó đã níu ông để có những sản phẩm mỹ nghệ mang tên Viễn Thành độc đáo như ngày nay. Còn nhớ, vào những năm đầu thập niên 70, qua một người mai mối, ông cưới vợ và về lập nghiệp ở An Giang. Với bản tính ham học và thích làm theo những chỉ dẫn trong sách, ông bắt đầu làm những sản phẩm mỹ nghệ bằng cây tăm tre để chưng trong nhà cho đẹp. Còn duyên nợ với cây tre bông lại là một chuyện dài. Ông kể: không biết duyên nợ thế nào mà đầu năm 1971, tình cờ đi thăm một người bạn ở Bình Phước Xuân - Chợ Mới, thấy một tay vịn cầu làm bằng tre lên nước bóng loáng. Mà nó lạ hơn các cây tre khác vì nổi vân theo nhiều hình thù rất lạ. Tò mò hỏi thăm mới biết đó là một giống tre lạ được trồng rải rác ở vùng này.

 

Vậy là tất cả những vùng đất mà ông từng đặt chân qua đều được ông tìm hiểu xem có giống tre quý đó không. Cuối cùng chỉ có ở Nghĩa Hiệp, Mỹ Luông (Chợ Mới), Tân Châu, Lấp Vò (Đồng Tháp) là có giống tre quý này. Ông nảy ra một ý tưởng: “Người ta ghép tràm, lá thốt lốt, ghép ván… cây tre này có vân rất đẹp, tại sao mình không thử ghép”, ông nói khi chúng tôi hỏi ý tưởng tạo ra sản phẩm mỹ nghệ bằng tre bông. Thế là ông bắt đầu mày mò làm thử. Nhưng bắt đầu từ đâu? Dùng cái gì để cho nó dính lại và bền? Nhiều câu hỏi treo lơ lửng trong đầu và ông luôn muốn có lời giải đáp sớm nhất. Vậy là ông tìm tre về thử lộng, ghép và tìm một loại keo thích hợp. Lúc đầu, với tấm hình Chùa Một Cột sẵn có, ông quyết định ghép mô hình Chùa Một Cột. Năm đầu, ghép xong cái chùa nhưng chưa hài lòng, ông lại kiếm hình ở một góc độ khác, làm lại. Cứ thế, hằng ngày, hằng tuần và quanh năm ông bám bên cái mô hình Chùa Một Cột chưa vừa ý. Rồi công lao động sau 20 năm đã được đền đáp bằng một mô hình Chùa Một Cột hoàn chỉnh, dù ông chưa một lần đến thăm nơi này. Khách tham quan nhìn mô hình Chùa Một Cột đều ngạc nhiên vì nó giống đến từng chi tiết nhỏ. Lại càng không khỏi ngạc nhiên khi biết ông chưa đến đó mà chỉ thực hiện thông qua các hình chụp ở những góc độ khác nhau mà ông sưu tầm được. Vậy là ông đã thành công với sản phẩm truyền thống là ghép Chùa Một Cột bằng cây tre bông.

 

Chùa Một Cột

 

Những tác phẩm đời người

 

Chùa Một Cột với thời gian thực hiện 20 năm. Một thời gian dài và biết bao công sức của người nghệ nhân truyền vào đó. Sau này khi nói về nó, ông luôn cho đó là một kỷ niệm đẹp, một dấu ấn trong sự nghiệp ghép tre bông của mình. Cũng trong thời gian làm Chùa Một Cột, ông đã dày công nghiên cứu để dùng hóa chất tẩm vào cây tre bông để biến nó thành các màu khác nhau. Bây giờ cây tre bông qua tay ông không chỉ là 2 màu nguyên thủy mà có thể biến hóa thành 12 màu khác nhau. Ngoài làm những tác phẩm đời người, ông cũng tranh thủ làm những vật dụng nhỏ trong nhà như ghép bộ ấm trà, lọ hoa Rồng Việt… những sản phẩm tuy nhỏ, ít tốn thời gian nhưng cũng đòi hỏi một độ tinh xảo nhất định.

 

Hơn nửa đời người gắn bó với cây tre bông, tác phẩm để đời của ông là cổng Ngọ Môn kinh thành Huế với hơn 30 năm nghiên cứu từ hình ảnh, gắn ghép để tạo nên một cổng Ngọ Môn hoàn chỉnh. Cũng như mô hình Chùa Một Cột, lúc đầu ông chỉ có một tấm hình Ngọ Môn từ một phía, vậy là ông làm một phía, có thêm hình phía nào ông lại sáng tạo thêm, cứ thế ông nhờ hết bạn bè khắp nơi sưu tầm ảnh Ngọ Môn Huế gửi về để 30 năm sau có một tác phẩm ghép tre bông cổng Ngọ Môn Huế hoàn hảo đến không ngờ. Cùng thời gian với tác phẩm này là tác phẩm lọ hoa Rồng Việt. Đây là một tác phẩm độc đáo với khả năng sử dụng phối màu và nghiên cứu loại keo dán phù hợp đến độ có thể cắm hoa chưng trong 1 tháng vẫn không bị rỉ nước ra ngoài.

 

Ngọ Môn

 

Tuy nhiên, để có thương hiệu tre bông Viễn Thành như ngày nay, phải đến năm 2000, sản phẩm tre bông của ông mới bắt đầu ra mắt công chúng, các sản phẩm đều được cọ xát với thị trường thông qua hội chợ ASEAN. Lần đầu tham gia hội chợ, ông cho biết: “Nếu không có hội chợ này thì sản phẩm của mình cũng không ai biết. Nó là kinh nghiệm rất bổ ích để tìm hiểu thêm và củng cố để tạo cho sản phẩm có nét riêng, không đụng hàng”.

 

Nỗi lo thất truyền

 

Hơn 30 năm đến với cây tre cũng là ngần ấy thời gian thăng trầm với nó. Ông đã sống và gắn bó với cây tre bông đến nỗi có lúc quên cả gia đình. Bà Nguyễn Thị Đầy, vợ nghệ nhân Thành Viễn, cho biết: “Nhiều lúc nửa đêm ông ấy dậy cứ cưa, cứ đẽo, hàng xóm có người bảo ổng bị tâm thần. Phải hiểu ông ấy thì mới có thể thông cảm và chia sẻ được. Mình không mê nó nhưng phải chìu ông ấy”. Một sạp bán gà nhỏ ngoài chợ Bình Khánh là nồi cơm của gia đình và nuôi lớn giấc mơ sáng tạo của ông. Khi nhắc về người vợ, ông khẳng định: “Bà xã là 50% thành công trên con đường nghệ thuật này”.

 

Có lẽ trong cuộc đời sáng tạo của ông, hạnh phúc nhất là lần tham gia hội chợ triển lãm làng nghề truyền thống Việt Nam - Asean lần I - 2005. Và ngày 13-12-2005 là một ngày rất đặc biệt, khi ông Lưu Duy Dần, Phó Chủ tịch - Tổng thư ký Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã trao bằng công nhận sản phẩm ghép tre bông Viễn Thành là sản phẩm truyền thống. Ông Dần đánh giá đây là một sản phẩm truyền thống độc đáo và đúng nghĩa là sản phẩm truyền thống Việt Nam. Cũng tại hội chợ này, 5 sản phẩm là bộ khay trà, mâm trà, kỷ trà, bộ đèn và lọ hoa Rồng Việt ông gửi đi triển lãm đều được vào vòng chung khảo, như là một liều thuốc kích thích con đường sáng tạo nghệ thuật của ông.

 

Bộ ấm trà

 

Vậy là sau hội chợ, người ta lại thấy ông ngồi lộng, ghép những sản phẩm hoàn chỉnh hơn. Tuy nhiên, ông cho biết sẽ có một sản phẩm để đời bằng tre bông. Ý tưởng đó đã nung nấu trong đầu hơn 10 năm nay, một bức tranh khổ 1,2x4,8m với chủ đề “cẩm tú sơn hà” mang đậm chất văn hóa Việt Nam. Bức tranh gồm 3 mảnh ghép đặc trưng cho văn hóa 3 miền và dự kiến số lượng tre ông để ghép lên đến vài chục cây.

 

Tuy nhiên, ông vẫn đang canh cánh nỗi lo thất truyền. Nỗi cực khổ trong lao động nghệ thuật đã làm bao thế hệ học trò phải bỏ ông ra đi khi vẫn chưa lĩnh hội được những gì ông truyền thụ. Ông trăn trở: Bây giờ quan trọng nhất là truyền lại cho thế hệ sau, nhưng cuộc sống không thể có người lại mạo hiểm đi theo cái nghề mà chỉ đặt nghệ thuật lên hàng đầu. Các sản phẩm này không chỉ đơn thuần mang tính nghệ thuật mà nó còn mang tính giáo dục và giúp cho con người hiểu biết thêm cội nguồn của dân tộc.

 

Bây giờ, từ kinh nghiệm, khi nhìn vào những bông trên cây tre, ông có thể biết nó nằm hướng nào trong bụi tre với vô số cây. Tuy nhiên, cái khó là nguyên liệu tre bông quá ít vì nó không giống như các giống tre khác, cây tre bông không nhân giống được. Ông đã lặn lội đi Tiền Giang, Bến Tre để tìm hiểu và tìm cách nhân giống để tạo nguyên liệu cho nghề và giữ nghề nhưng bất thành. Đã bao phen ông Viễn đem tre về trồng đều thất bại, vậy là nỗi lo về nguồn nguyên liệu tre cũng không nhỏ. Khi nói về tương lai, ông luôn ao ước được đi nhiều, để ngắm nhìn và thể hiện những hình ảnh đẹp, những truyền thống lịch sử văn hóa Việt Nam lên tác phẩm ghép tre bông.

 

Những cái tạo được từ quá khứ, hiện tại và nghĩ về tương lai còn đó, biết bao nỗi canh cánh bên người nghệ nhân này. Tuy nhiên có thể khẳng định, sản phẩm tre bông Viễn Thành đang khẳng định một thế đứng trong những nghề truyền thống của Việt Nam.

 

Theo: Bình Nguyên

 

Chia sẽ:

GỬI BÌNH LUẬN

BÌNH LUẬN